Jak odróżnić pomoc AI od nieweryfikowanej porady prawnej

Kto odpowiada za treść, która wychodzi do klienta

Regulaminy dostawców narzędzi AI są w tej sprawie jednoznaczne: dostawca nie gwarantuje poprawności wyników i wyłącza odpowiedzialność za decyzje podjęte na ich podstawie. Klient kancelarii nie ma z dostawcą żadnej umowy. Jeżeli więc w opinii znajdzie się nieistniejące orzeczenie albo uchylony przepis, roszczenia cywilne i postępowanie dyscyplinarne kierują się przeciwko prawnikowi, który treść firmował, a nie przeciwko modelowi.

To ustawia całą resztę. Porada prawna w polskim systemie jest elementem pomocy prawnej świadczonej przez osobę uprawnioną: radcę prawnego lub adwokata, działających w ramach zasad etyki, tajemnicy zawodowej i obowiązkowego ubezpieczenia OC. Tekst wygenerowany przez model językowy nie spełnia żadnego z tych warunków sam z siebie. Staje się poradą dopiero wtedy, gdy prawnik go zweryfikuje i przyjmie za własny. Dla osób, które dopiero układają sobie podstawy pracy z AI dla prawników, to zasada numer jeden: odpowiedzialność nie przechodzi na narzędzie w żadnej części.

Materiał roboczy a porada prawna: cztery różnice

Wynik z narzędzia AI i porada prawna mogą wyglądać identycznie i właśnie dlatego łatwo je pomylić. Różnią się jednak na czterech poziomach:

• Autor: porada ma imiennego autora z uprawnieniami zawodowymi, a wynik AI jest tekstem wygenerowanym statystycznie i nie ma autora, dopóki ktoś się pod nim nie podpisze.
• Źródła: porada opiera się na sprawdzonych przepisach i orzeczeniach, model może przywołać źródła prawdziwe, nieaktualne albo nieistniejące, i to tym samym pewnym tonem.
• Kontekst: porada odnosi się do stanu faktycznego konkretnej sprawy (terminy, dokumenty, cel klienta), model zna wyłącznie to, co trafiło do zapytania.
• Odpowiedzialność: za poradę ktoś odpowiada zawodowo i majątkowo, za surowy wynik AI nie odpowiada nikt.

Najbezpieczniej traktować wynik AI jak projekt przygotowany przez aplikanta pierwszego roku: bywa bardzo dobry, ale nie wychodzi z kancelarii bez przeglądu osoby, która bierze za niego odpowiedzialność. Dotyczy to także narzędzi projektowanych pod research prawny z AI: odpowiedzi z przypisami do źródeł znacząco skracają weryfikację, ale jej nie zastępują, bo każdy przypis trzeba jeszcze otworzyć i przeczytać.

Co mówią rekomendacje KIRP i AI Act

Krajowa Izba Radców Prawnych opublikowała w maju 2025 r. rekomendacje dotyczące korzystania przez radców prawnych z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Dokument porządkuje trzy etapy pracy z narzędziami (przygotowanie, wdrażanie i stosowanie) i konsekwentnie akcentuje, że radca odpowiada za treści generowane przez AI tak jak za treści własne, a nadzór człowieka nad AI jest warunkiem korzystania z tych narzędzi, nie opcją. Rekomendacje obejmują też tajemnicę zawodową i ochronę danych: wprowadzenie informacji o kliencie do narzędzia to przetwarzanie danych w rozumieniu RODO i wymaga takiej samej ostrożności jak każde inne powierzenie informacji objętych tajemnicą.

Unijny AI Act (rozporządzenie 2024/1689) działa na innym poziomie: reguluje systemy AI i ich dostawców, ale nie zdejmuje z prawnika odpowiedzialności zawodowej. Jest stosowany etapami: od 2 lutego 2025 r. obowiązują zakazy niedopuszczalnych praktyk oraz wymóg zapewnienia odpowiednich kompetencji osobom obsługującym systemy AI, od 2 sierpnia 2025 r. przepisy o modelach ogólnego przeznaczenia, a od 2 sierpnia 2026 r. między innymi obowiązki przejrzystości, w tym informowanie, że rozmówca ma do czynienia z systemem AI. Żaden z tych przepisów nie czyni z surowego wyniku modelu porady prawnej.

Prawnik jako autor końcowy: jak to zorganizować w kancelarii

Rozróżnienie działa tylko wtedy, gdy stoi za nim proces, a nie dobra wola pojedynczej osoby. W kancelariach sprawdza się prosty zestaw reguł:

• Polityka wewnętrzna: kto może korzystać z narzędzi AI, do jakich zadań i jakie dane wolno wprowadzać.
• Obowiązkowa weryfikacja: żadna treść oparta na wyniku AI nie wychodzi do klienta ani do sądu bez sprawdzenia źródeł przez uprawnionego prawnika.
• Notatka z weryfikacji: data, baza, w której sprawdzono przepisy i sygnatury, oraz to, co potwierdzono lub odrzucono; na wypadek sporu taka notatka jest dowodem należytej staranności.
• Zasada podpisu: podpisuje ten, kto weryfikował, a podpis oznacza przejęcie autorstwa i odpowiedzialności.

Różnica między pomocą AI a nieweryfikowaną poradą nie polega na tym, czy w pracy użyto modelu. Polega na tym, czy między wynikiem a klientem stanął prawnik, który sprawdził źródła i wziął na siebie odpowiedzialność. AI przyspiesza dojście do projektu odpowiedzi, poradą czyni ją dopiero człowiek.

Procedura: test pięciu pytań przed wysłaniem treści do klienta

Krok pierwszy polega na sprawdzeniu źródeł: każda teza w treści musi mieć przypis do przepisu ze wskazaną jednostką redakcyjną albo do orzeczenia z sygnaturą. Jeżeli teza wisi w próżni, wraca do projektu. Krok drugi obejmuje weryfikację tych źródeł przez osobę uprawnioną, i to w bazie pierwotnej: ISAP dla przepisów, portale orzeczeń sądów dla sygnatur. Sprawdzenie wyłącznie w samym narzędziu nie wystarczy, bo model może potwierdzić własny błąd.

Krok trzeci to kontrola aktualności stanu prawnego na dzień udzielenia odpowiedzi: nowelizacje, przepisy przejściowe, zmiana linii orzeczniczej. Krok czwarty polega na odniesieniu treści do stanu faktycznego konkretnej sprawy, czyli terminów, dokumentów i celu klienta, a nie do abstrakcyjnej wersji pytania. Krok piąty zamyka całość: pod treścią imiennie podpisuje się prawnik, który przeprowadził weryfikację, i tym podpisem przejmuje autorstwo oraz odpowiedzialność zawodową.

Dopiero pięć odpowiedzi „tak” zamienia materiał roboczy w poradę. Cztery z pięciu to wciąż materiał roboczy, który nie powinien opuścić kancelarii.

Typowe błędy przy pracy z wynikami AI

Najczęstszy błąd to mylenie redakcji z weryfikacją: poprawienie stylu i literówek nie sprawdza ani jednej sygnatury, a treść po takich poprawkach nadal jest materiałem roboczym. Drugi błąd o podobnym ciężarze to sprawdzanie źródeł wyłącznie w tym samym narzędziu, które je wygenerowało, zamiast w bazie pierwotnej.

• Wysyłka po kosmetyce: treść trafia do klienta po poprawkach redakcyjnych, bez sprawdzenia źródeł w ISAP czy portalach orzeczeń.
• Weryfikacja w narzędziu: prawnik pyta model, czy sygnatura istnieje, zamiast otworzyć ją w portalu orzeczeń.
• Brak notatki: weryfikacja się odbyła, ale nie ma po niej śladu w aktach, więc w razie sporu trudno wykazać należytą staranność.
• Rozmyty podpis: nie wiadomo, kto imiennie firmuje treść, a odpowiedzialność „zbiorowa” w praktyce oznacza brak odpowiedzialności.
• Pomijanie kontekstu: odpowiedź dotyczy abstrakcyjnego pytania, a nie stanu faktycznego sprawy z jej terminami i dokumentami.

Najczęstsze pytania (QA)

Czy mogę wysłać klientowi wynik z AI po poprawkach redakcyjnych?

Nie. Redakcja to nie weryfikacja. Zanim treść stanie się poradą, trzeba sprawdzić źródła w bazie pierwotnej, potwierdzić aktualność stanu prawnego i odnieść odpowiedź do stanu faktycznego sprawy, a następnie podpisać się pod całością.

Kto odpowiada, gdy AI poda nieistniejącą sygnaturę, a pismo trafi do sądu lub klienta?

Prawnik, który treść firmował. Regulaminy dostawców narzędzi AI wyłączają odpowiedzialność za poprawność wyników, a klient nie ma z dostawcą żadnej umowy. Dlatego każdą sygnaturę trzeba otworzyć i sprawdzić przed wysyłką.

Czy muszę informować klienta, że korzystam z AI?

Przepisy nie nakładają dziś na prawnika generalnego obowiązku informowania o użyciu AI przy przygotowaniu porady. AI Act od 2 sierpnia 2026 r. wymaga informowania, gdy człowiek wchodzi w bezpośrednią interakcję z systemem AI (np. chatbot na stronie kancelarii). Dobrą praktyką jest jasna zasada wewnętrzna i przejrzystość wobec klienta, gdy pyta.

Jak szybko udokumentować weryfikację wyniku AI?

Wystarczy krótka notatka w aktach sprawy: data weryfikacji, baza (np. ISAP, portal orzeczeń), które źródła potwierdzono, a które odrzucono. Przy piśmie procesowym warto odnotować sprawdzenie każdej przywołanej sygnatury.

Czym różni się wynik z narzędzia AI od porady prawnej?

Czterema elementami: autorem, źródłami, kontekstem i odpowiedzialnością. Porada ma imiennego autora z uprawnieniami, opiera się na sprawdzonych źródłach, odnosi się do stanu faktycznego sprawy i ktoś za nią odpowiada zawodowo oraz majątkowo. Surowy wynik AI nie spełnia żadnego z tych warunków sam z siebie.

Czy wynik AI może w ogóle stać się poradą prawną?

Tak, ale dopiero po pełnej weryfikacji. Uprawniony prawnik musi potwierdzić źródła i aktualność stanu prawnego, odnieść treść do konkretnej sprawy i podpisać się pod nią, przyjmując ją za własną. Do tego momentu wynik pozostaje materiałem roboczym.